نفوذ بیوتکنولوژی پزشکی به دنیای رقابتهای زیرزمینی ورزش چالش تازه ای برای ورزش حرفه ای و پیشبرد اهداف خاص در آن شد.
به گزارش سرویس خبری واندا اسپورت، نشریه ایتالیایی Corriere della Sera گزارش داد: دنیای مبارزه با مواد نیروزا با تهدیدی روبروست که آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ (WADA) آن را «سناریوی کابوسوار» توصیف میکند. مادهای موسوم به M101 که از خون یک کرم دریایی استخراج شده، توانسته است سازوکارهای سنتی شناسایی دوپینگ را به چالش بکشد. این ماده که ابتدا برای جراحیهای حیاتی و پیوند اعضا طراحی شده بود، اکنون به سلاحی پنهان برای افزایش استقامت فوقانسانی تبدیل شده است.
۱. معجزه بیولوژیک «آرنیکولا»؛ اکسیژنرسانی ۴۰ برابری
ماده M101 مشتق از هموگلوبین کرم دریایی «آرنیکولا مارینا» (Arenicola marina) است؛ موجودی که در اعماق سواحل بریتانی فرانسه زندگی میکند. تفاوت ساختاری میان هموگلوبین این کرم و انسان، کلید اصلی این دوپینگ است:
ظرفیت حمل: در حالی که هر سلول هموگلوبین انسان ظرفیت جابهجایی ۴ مولکول اکسیژن را دارد، سلولهای این کرم حامل ۱۵۶ مولکول اکسیژن هستند.
اندازه مولکولی: هموگلوبین آرنیکولا ۲۵۰ برابر کوچکتر از گلبول قرمز انسان است. این ابعاد مینیاتوری به اکسیژن اجازه میدهد تا از سدهایی که گلبولهای قرمز عادی پشت آنها میمانند (مانند رگهای منقبض شده در اثر خستگی شدید) عبور کند.
۲. چرا رادارهای وادا WADA کور هستند؟
دلیل اصلی وحشت مقامات ورزشی، ماهیت «فرار» و «نامرئی» این ماده است. بر اساس گزارش کوریره دلا سرا، M101 سه ویژگی دارد که آن را از تستهای دوپینگ فعلی مصون میدارد:
عدم تغییر در شاخصهای کلاسیک: این ماده برخلاف داروهایی مثل EPO (اریتروپویتین)، سطح هماتوکریت، رتیکولوسیت یا میزان آهن خون را تغییر نمیدهد. تستهای فعلی بر اساس این تغییرات، دوپینگ را تشخیص میدهند.
نیمهعمر بسیار کوتاه: M101 پس از ورود به جریان خون، تنها برای چند ساعت قابل ردگیری است و پس از انجام مأموریت اکسیژنرسانی، بدون بر جای گذاشتن ردپای شیمیایی محو میشود.
پایداری دمایی: این مولکول در شرایط سرمای شدید یا گرمای طاقتفرسا (که هموگلوبین انسانی دچار افت کارایی میشود) همچنان با قدرت به انتقال اکسیژن ادامه میدهد.
۳. ردپای آزمایشگاههای شرق؛ از بلاروس تا چین
در حالی که مبدأ فناوری در فرانسه است، نشریه مارکا مدعی شده که گزارشهای اطلاعاتی نشاندهنده فعالیتهای مشکوک در آزمایشگاههای بلاروس و چین حول محور تولید نسخههای غیررسمی این ماده است. استفاده از نامهای مستعار برای این پروژهها، این گمانه را تقویت کرده که برخی کشورها در حال توسعه پروتکلهای استفاده از M101 برای ورزشکاران ملی خود در تورنمنتهای بزرگ هستند.
۴. کاربرد پزشکی در برابر سوءاستفاده ورزشی
دکتر ژان بنوا زال، محقق ارشد پروژه M101 در فرانسه، تأکید کرده است که هدف اصلی این ماده نجات جان انسانها در اتاق عمل و افزایش زمان زنده ماندن ارگانهای پیوندی است. با این حال، او هشدار میدهد که قدرت این ماده میتواند یک انسان عادی را بدون تمرینات سخت، به سطح استقامتی یک دوچرخهسوار حرفهای در تور دو فرانس برساند.
دوپینگ اکسیژن چیست؟ در ورزشهای استقامتی، برنده کسی است که بتواند اکسیژن بیشتری به عضلاتش برساند تا از تولید اسید لاکتیک و خستگی جلوگیری کند. سابقاً ورزشکاران با تزریق خون خود یا داروهای محرک، تعداد گلبولهای قرمز را بالا میبردند که خطر سکته قلبی را افزایش میداد. M101 بدون افزایش غلظت خون، ظرفیت اکسیژنرسانی را تا ۱۰ برابر بالا میبرد؛ یعنی کارایی بیشتر بدون خطرات ظاهری.
چالش زمان: از آنجا که این ماده تنها چند ساعت در خون میماند، شناسایی آن مستلزم گرفتن نمونه خون «دقیقاً در حین مسابقه» یا بلافاصله پس از آن است؛ امری که از نظر لجستیکی برای تمام ورزشکاران در تمام لحظات غیرممکن است.
